* وحيد ضرابي نسب

اول) بگذاريد همين اول يك چيزي را روشن كنم كه من هم مثل بسياري از شما نه تنها جزو هواداران جناب آقاي عنكبوتي نيستم، بلكه



هيچ ميلي به ديدن پريدنها و جنگيدنها و ناجي بودنهايش ندارم. اصلاً وقتي مي بينم اين موجود سرخ و بنفش چگونه مثل جاروبرقي پول سينمادوستان سراسر دنيا را بالا مي كشد و در عوض به آنها «هيچ» ارايه مي كند، لجم مي گيرد و از هر چه عنكبوت و جن سبز و مرد شني و دكتر اختاپوس و مري جين و آزبورن و پيتر و البته مارول واستن لي است، متنفرم مي كند. اما يك چيز را نبايد فراموش كنيم و آن اين كه «اسپايدرمن» امروز در دو عرصه پيشتاز است. اين پسرك خجالتي كه شلوارش را به زور بالا مي كشد و البته بعد تبديل به ناجي شماره يك آمريكا (و دنيا!) مي شود، پرطرفدارترين و پرفروشترين كميك بوك (يا همان قصه هاي مصور) است و حتي به عنوان دوست داشتني ترين ابرقهرمان تاريخ (ببخشيد كدام تاريخ!) انتخاب شده، از طرفي براي ديدن سومين قسمت سينمايي اش مردم آمريكا سرودست شكنان به سالنها مي روند تا قامت او را در قالب مرد عنكبوتي تماشا كنند و برايش كف بزنند و با او همدردي كنند و... .
البته مي توانيد به اينها خيل عظيم توليدات كناره! كه سودش كمتر از كتاب و فيلمش نيست را هم اضافه كنيد كه شامل اسباب بازيها و مدلهاي «اسپايدرمن» مي شود و البته لباسها و ماركهاي تجاري و ساير لوازم دنياي سرگرمي. حتي در همين كشور خودمان كه اصلاً هيچ كس تعريفي از «كميك بوك» ندارد و در عمرش يك كتاب مصور نخوانده، پشت جلد دفتر نيمي از بچه هاي يك كلاس تصوير جناب مستطاب مرد عنكبوتي است كه يا دارد از ديوار بالا مي رود و يا وسط شهر آويزان شده!
يك نگاهي به پسربچه ها و حتي دختركهاي فك و فاميل و دوست و آشنا بكنيد. چند تايشان عروسكها و مدلهاي «اسپايدرمن» را ندارند؟ هجوم اين موجود و دار و دسته رفقا يا دشمنانش به لوازم التحرير نوجوانان ما را كه حتماً ديده ايد و شايد خودتان براي اين كه به پسرتان نشان دهيد چه قدر دوستش داريد، يك ست كامل دفتر و مداد و ماژيك به آرم و عكس اسپايدرمن خريده ايد؟
به هر حال اين مقدمه طولاني را گفتم تا اختصاص اين حجم مطلب به سومين بخش مرد عنكبوتي را از روي علاقه نگارنده به اين فيلم و شخصيت نگذاريد، بلكه ما تنها به عنوان يك محصول پرطرفدار و پرفروش در دنيا كه ركوردها را جا به جا كرده و البته حرف و حديث درباره اش بسيار است، به آن پرداخته ايم. گرچه مي دانيم الان خيليها ما را متهم به «زرد» بودن مي كنند و رفتن به سمت دنياي نازل سرگرميها و فيلمهاي درپيت و عده اي هم از اين كه به آنها اطلاعات ارزشمندي! داده ايم كلي حال كرده اند و در دلشان از ما تشكر مي كنند!
دوم) تاريخ توليد كميكها به اواخر دهه 30 برمي گردد، جايي كه كمپاني معروفD.C.Comixeاولين ابرقهرمان اين چنيني را خلق كرد؛ همان «سوپرمن» خودمان را!
شايد اين كه سوپر قهرمانان داراي شخصيتهاي جداگانه و دووجهي اند، از همين جا بنا شد، كه سوپرمن قصه ما يك روزنامه نگار تقريباً معمولي بود كه وقتي دنيا كمك مي خواست لباس رزم به تن مي كرد و در هوا پرواز و بعد پدر همه آدم بدها را درمي آورد. ديگر نشان S روي لباس او، شده بود علامت نجات براي همه آدمها و كتابهاي مصور كمپاني، يكي يكي مي فروخت. بعدترش نوبت رسيد به «بتمن» كه هوش و زيركي را هم به وجهه هاي فوق انساني اش افزوده و اتومبيل كه نشانه عصر مدرن بود را زير پايش انداخته بودند.
كم كم سرو كله كمپاني «مارول» هم پيدا شد و جدال براي جلب مخاطب بيشتر و پول درآوردن، به خلق سوپرقهرمانهايي چون هالك، فانتوم، آقاي آمريكا، مرد آهني، مردان ايكس، زن خفاشي، مرد مورچه اي، 4 شگفت انگيز و... انجاميد. اما اوج اين سوپر قهرمانان كه به دست تواناي طراح كمپاني «مارول» يعني «استن لي» در سال 1962 خلق شد، «مرد عنكبوتي» بود كه روي دست همه سلفهايش زد و محبوبترين قهرمان (!) مجازي سراسر دنيا شد. به نظر، چند عنصر در اين به قدرت رسيدن «مرد عنكبوتي» نقش مهمي داشت كه اصلي ترينش شخصيت متزلزل «پيتر پاركر»، پسركي كه توسط نيش يك عنكبوت جهش يافته تبديل به سوپر قهرماني باور نكردني مي شود، بود.
«پيتر پاركر» نماينده تمام نوجوانان پريشان و سردرگم و ناتوان دهه 60 و 70 آمريكا بود كه حتي از برقراري ارتباط با همكلاسي هايشان مشكل داشتند، والدين خود را تا سرحد جنون آزار مي دادند، دائم در رؤيا به سر مي بردند و مهمترين ويژگيشان تنهايي شان بود. از طرفي براي اولين بار دشمنان سوپر قهرمان هم داراي شخصيت پردازيها و تعريفهاي پدر و مادرداري بودند كه مثلاً در اولين كتاب منتشر شده «گرين گوبلين» (يا همان «جن سبز») كاراكتر جذابي شده بود. از طرفي نوع رفتاري قهرمان، تضادهايش با شخصيت خودش، پرواز كردنها و تار تنيدنها و حتي پوشش خوش رنگ و لعابش كمك كرد تا «اسپايدرمن» از همه كميك بوكها بيشتر بفروشد (3 ميليون نسخه) و محبوبتر شود و كمپاني «مارول» از «دي. سي. كميكس» پيشي بگيرد.
سوم)داستانهاي مصور اصلي ترين منبع سينما براي فروختن هستند. اين يك قانون نانوشته در هاليوود است. شما غيرممكن است روي يك كميك بوك دست بگذاريد و كارتان پرفروش نشود. حتي شما مي توانيد اشغالي مثل «زن خفاشي» يا «بتمن ورابين» بسازيد و مطمئن باشيد ضرر نخواهيد كرد. براي همين، مذاكرات با كمپاني «مارول» براي برگردان سينمايي مرد عنكبوتي هر چند دير، اما به فاصله 37 سال پس از تولدش به نتيجه رسيد. در زماني كه چراغ بتمن و سوپرمن خاموش شده بود و چند وقتي بود كسي جرأت نمي كرد سراغ كميكها برود، «مرد عنكبوتي» مي توانست دوباره چراغ را روشن كند (كه كرد، پس از موفقيت قسمت اول «اسپايدرمن» توليد «هالك» و «دردويل» و «4 شگفت انگيز» و «مردان X» روي خط افتاد و سودهاي آن چناني را نصيب استوديوها كرد و بعد هم كه «بتمن» و «سوپرمن» پس از سالها بازگشتند. يك جورهايي صنعت سينما مديون «مرد عنكبوتي» است.)
اما دو سؤال اصلي مطرح بود. چه كسي قرار است كارگرداني اين چنين فيلمي را به عهده بگيرد و مهمتر اين كه چه كسي آن قدر جاذبه دارد كه بتواند «پيتر پاركر» عنكبوتي شده نام گيرد؟ ! در مورد اول البته مي گويند يك ليست 17 نفره از كارگردانان از «اسپيلبرگ» و «زمه كيس» تا «تيم برتون» و «ران هاوارد» تهيه شده بود، اما با نظر موافق اسپيلبرگ، باب مذاكره با «سام ريمي» باز شد. هر چند ريمي تصورش را هم نمي كرد در پايان مذاكرات، او مسؤول برگردان سينمايي اسپايدرمن شود، اما به هر حال در و تخته با هم جور شد و او شد مرد عنكبوتي ساز! البته ريمي در كارنامه اش فيلمهاي موفقي مثل Evil Deadها (همان «كلبه وحشت»هاي خودمان كه قسمت اول و دومش انصافاً خوب بودند) و  آثار قابل تحملي مثل «چابكدست و مرده» ]با بازي شارون استون؛ جين هكمن و لئوناردو دي كاپريو[و «فركانس جنايت» ]نوشته برادران كوئن[را داشت و حتي مي گويند ساخت يكي از دنباله هاي بتمن را نپذيرفته بوده است.
اولين انتخاب سام ريمي براي نقش آقاي عنكبوت «توبي مگواير» بوده است. جواني كه هر چند در بين مخاطبان عام سينما ناشناخته بود، اما نامزدي اسكار داشت و نقش خوب در «قواعد خاندان سيدر» و همكاري با وودي آلن در فيلم «شالوده شكني هري» و تري گيليام در فيلم «ترس و نفرت در لاس و گاس» را سرانجام در سال 2000 مرد عنكبوتي پا به سينما گذاشت و 822 ميليون دلار در سراسر دنيا فروخت. موفقيتي كه حتماً ادامه هاي آن را تا چندين قسمت بيمه مي كرد.
چهارم) پس از اين كه پيتر پاركر در اولين قسمت، گرين گوبلين را از بين برد و سعي كرد روابطش با مري جين را بهبود ببخشد، در قسمت دوم عليه دكتر اختاپوس قد علم كرد و تصورناپذيرترين جلوه هاي بصري را جلوي چشم سينما دوستان گذاشت. انصافاً تمهيدات ويژه «مرد عنكبوتي 2» تا آن زمان بي نظير بود (سكانس درگيري روي قطار را به عنوان يكي از نمونه ها به ياد بياوريد) و هر چند اين يكي 40 ميليون تا از قسمت اول كمتر فروخت، اما در مجموع فروش 6/1 ميليارد دلاري اش، حتماً دنباله هايي در پي داشت.
و اينك سومين مرد عنكبوتي با ويژگيهايي منحصر به فردتر. سام ريمي كه حسابي به كارهاي «استن لي» وفادار است اين بار جنگ را از حالت يك به يك درآورده و چند دشمن قوي را عليه اسپايدرمن تحريك كرده است. حتماً انتهاي «مرد عنكبوتي2» را به ياد مي آوريد كه «هري آزبورن» قسم خورد انتقام پدرش را از اسپايدرمن بگيرد. پس يكي همين پسر آقاي گوبلين! ديگر دشمن او «سندمن» موجودي خارق العاده است كه بر اثر آزمايشي بيولوژيك، مي تواند خودش را به هر شكل درآورد، تبديل به شن و ماسه شده و مثل باد حركت كند.
از اين دشمنان باز هم هستند. يك عكاس جوان كه رقيب سرسخت «پيتر پاركر» هم هست و يك جورهايي! ماده سياه اسرار آميزي را روي بدن مرد عنكبوتي رشد مي دهد. كاشف به عمل مي آيد كه اين عكاس جوان، همان «ونوم» است، همزاد سياه مرد عنكبوتي كه بيشتر تواناييهاي او را هم دارد فقط لباس نيمه عنكبوتي اش سياه است.
حالا با اين همه دشمن، «پيتر پاركر» يا همان عنكبوت ما بايد از يك مثلث عشقي كه مركز آن «مري جين» است هم سالم عبور كند و البته بدتر از همه اين كه وجوه تيره شخصيت خودش را بازشناسد. يادتان هست در آخرين «سوپرمن» (و اندكي هم «بتمن») شخصيتهاي اصلي با چالشهاي جدي شخصيتي و روانشناسانه با خودشان روبرو بودند تا بيشتر خودشان و وجوه روشن و تاريك شخصيت خودشان را بشناسند. اين جا هم همين اتفاق براي مرد عنكبوتي مي افتد.
تمام اين قضايا باعث شده ابتداي آرام فيلم كه نيويورك بي سر و صدا را نشان مي دهد يك باره به اكشنهايي با درصد بالا تبديل شود و جلوه هاي ويژه، اختيار بقيه فيلم را دست بگيرد. انصافاً هم اين تمهيدات بصري خوب جواب داده اند و مثلاً در مورد «سندمن» ]مرد شني [شما شاهد يكي از جذابترين و باورنكردني ترين ابرقهرمانهاي سينمايي هستيد. جنگ و جدالها هم عالي از كار درآمده اند و در مجموع فيلم از لحاظ تصويري از همه عنكبوتيهاي قبلي بهتر است. اما مشكل اساسي قسمت سوم همين تعدد شخصيتهاست كه باعث شده اولاً براي همه آنها فرصت پرداخت و معرفي پيش نيايد و در درجه دوم كاراكتري مثل «مري جين» تقريباً به حاشيه رانده شود. درباره اتفاقها نيز همين بحث صادق است و در كل بايد گفت، باز هم با يك فيلمنامه پر چاله و چوله و مشكل دار روبروييم.
گر چه قبول كنيد هيچ كس براي پيگيري يك خط داستاني قوي به ديدن مرد عنكبوتي نمي نشيند و صرف همان جلوه هاي ويژه و نبردهاي خير و شر و در نهايت پيروزي پيتر پاركري كه در زمين و آسمان پرواز مي كند، مخاطب را كفايت مي كند. در مجموع بايد گفت، قسمت سوم مرد عنكبوتي داراي صحنه هاي سينمايي خوب و تأثيرگزار و جلوه هاي ويژه تحسين برانگيزي است (باز هم تأكيد مي كنم به ويژه درباره «سندمن») كه روكشي هستند بر قصه اي ضعيف و فيلمنامه اي زير متوسط. حالا مي خواهيد 140 دقيقه وقتتان را پاي فيلم بگذاريد، مي خواهيد نه، انتخاب با خودتان است!